انواع ضایعات های بازیافتی
شناخت ضایعات، قدم اول یک معامله درست است
ضایعات چیست؟
ضایعات به مواد و کالاهایی گفته می‌شود که پس از مصرف، تولید یا پایان عمر مفید، دیگر برای استفاده اولیه کاربرد ندارند؛ اما می‌توان با جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت، دوباره از آن‌ها به عنوان مواد اولیه در صنایع مختلف استفاده کرد.
بازار ضایعات یکی از بخش‌های مهم چرخه بازیافت و اقتصاد کشور است و نقش مهمی در کاهش مصرف منابع طبیعی، صرفه‌جویی در انرژی و حفظ محیط زیست دارد.
ضایعات انواع مختلفی دارند که مهم‌ترین آن‌ها شامل ضایعات آهن، مس، برنج، آلومینیوم، استیل، سرب، کابل و سایر فلزات قابل بازیافت است. هر کدام از این مواد بر اساس نوع، کیفیت، میزان خلوص و شرایط بازار دارای ارزش متفاوتی هستند.
خرید و فروش ضایعات نیازمند شناخت دقیق انواع مواد، اطلاع از قیمت روز ضایعات و ارتباط با خریداران و فروشندگان معتبر است. ضایرون با هدف ایجاد یک مرجع تخصصی در حوزه ضایعات، تلاش می‌کند اطلاعات بازار، قیمت‌های روز و ارتباط بین فعالان این حوزه را ساده‌تر و شفاف‌تر کند.
آهن
تعریف ضایعات آهن
هر فلز سنگین که زنگ می‌زند و آهن‌ربا آن را شدید جذب می‌کند، ضایعات آهن محسوب می‌شود.
تاریخچه بازیافت آهن
استفاده مجدد از آهن از قرن نوزدهم و دوران انقلاب صنعتی آغاز شد. در آن زمان کارگاه‌های فولادسازی اروپا متوجه شدند که ضایعات حاصل از تولید می‌تواند دوباره ذوب شده و به محصولات جدید تبدیل شود. در دهه‌های اخیر، با گسترش فناوری‌های نوین ذوب و تصفیه فلزات، بازیافت آهن به صنعتی جهانی و میلیارددلاری تبدیل شده است.
انواع ضایعات آهن
ضایعات آهن سنگین (Heavy Scrap): تیرآهن، میلگرد، شاسی خودرو و قطعات صنعتی؛ بیشترین تقاضا برای ذوب در کارخانجات فولادسازی
ضایعات آهن سبک (Light Scrap): ضخامت کمتر از ۵ میلی‌متر؛ ورق نازک، قوطی فلزی، بدنه لوازم خانگی
ضایعات چدنی (Cast Iron Scrap): بلوک موتور، چدن خاکستری یا چدن نشکن؛ نقطه ذوب پایین‌تر
ضایعات آهن آلیاژی: ترکیبی از آهن با نیکل، منگنز یا کروم؛ ارزش بالا در بازیافت صنعتی
ضایعات مخلوط (Mixed Scrap): ترکیبی از فلزات آهنی و غیرآهنی؛ نیازمند تفکیک قبل از ذوب
راه تشخیص
آهن‌ربا
نگاه به زنگ‌زدگی
صدای ضربه
وزن در دست
اگر شک داشتی، تست جرقه بهترین روش است
آلومینیوم
تعریف ضایعات آلومینیوم
هر قطعه سبکِ نقره‌ای‌رنگ که آهن‌ربا آن را جذب نکند و از جنس فلز باشد، احتمالاً آلومینیوم است.
تاریخچه ضایعات آلومینیوم
آلومینیوم تا اوایل قرن ۱۹ فلزی کمیاب و گران‌تر از طلا بود. در سال ۱۸۸۶ با کشف فرایند هال–هرولت امکان تولید صنعتی آلومینیوم فراهم شد؛ اما خیلی زود مشخص شد تولید هر کیلو آلومینیوم اولیه، برق بسیار زیادی مصرف می‌کند و همین موضوع، جرقه‌ی توجه به بازیافت را زد.
انواع ضایعات آلومینیوم
آلومینیوم نرم (پروفیلی): تمیزترین و گران‌ترین نوع؛ پروفیل در و پنجره، ورق و شیت، نبشی و تسمه؛ سبک، نقره‌ای مات، به‌راحتی خم می‌شود
آلومینیوم خشک (ریخته‌گری): سنگین‌تر و شکننده‌تر؛ رینگ خودرو، سرسیلندر، پوسته موتور؛ صدای خفه در ضربه
آلومینیوم کابلی: دارای روکش و ناخالصی؛ کابل‌های برق و سیم‌های روکش‌دار؛ وجود پلاستیک باعث افت قیمت می‌شود مگر پوست‌کنی شود
آلومینیوم ظرفی: نازک و سبک؛ قابلمه، ظروف آشپزخانه، سینی و وسایل قدیمی
قوطی آلومینیومی (نوشابه و کنسرو): بسیار سبک و تمیز، بازیافت‌پذیری بالا؛ فشرده‌شده ارزش بیشتری دارد
آلومینیوم مخلوط: ترکیبی از چند نوع بالا همراه با پیچ، آهن یا پلاستیک؛ نیاز به تفکیک، قیمت پایین‌تر
براده و پلیسه آلومینیوم (کارگاهی): باقی‌مانده تراشکاری، ریزدانه و گاه روغنی؛ نیاز به خشک‌بودن برای قیمت بهتر
راه تشخیص
سبک
نقره‌ای رنگ
جذب آهن‌ربا نمی‌شود
قابل خم شدن (نرم) یا شکننده (خشک)
زنگ نمی‌زند
مس
تعریف ضایعات مس
ضایعات مس، قطعات فلزی قرمزرنگ و نرم یا ریخته‌گری‌شده هستند که غیرمغناطیسی‌اند و به‌راحتی قابل بازیافت می‌باشند.
تاریخچه ضایعات مس
بیش از ۵۰۰۰ سال پیش، انسان‌ها در مصر و بین‌النهرین از مس در ابزارها، سلاح‌ها، ظروف و جواهرات استفاده می‌کردند. ضایعات مس اغلب ذوب و دوباره به شکل ابزار یا تزئینات تبدیل می‌شدند، زیرا استخراج معدن پرهزینه بود؛ در آن زمان بازیافت مس یک نیاز عملی بود، نه صرفاً کار محیط‌زیستی.
انواع ضایعات مس
مس خالص (کابل و سیم مسی): کابل برق مسی، سیم‌کشی ساختمان؛ رنگ نارنجی/قرمز روشن، نرم و انعطاف‌پذیر، ارزش بالا
مس خشک یا ریخته‌گری: قطعات موتور، رینگ خودرو؛ سخت‌تر و شکننده‌تر، رنگ قرمز مایل به قهوه‌ای
ورق و نوار مسی: صاف و نازک، معمولاً بدون ناخالصی، بازیافت آسان
لوله و اتصالات مسی: لوله‌های آب و تهویه؛ نسبتاً سنگین و محکم
آلیاژهای مس (برنج، برنز): ترکیبی از مس با روی، قلع یا نیکل؛ رنگ طلایی یا قهوه‌ای مایل به زرد
براده، پلیسه و ضایعات کارگاهی: ریز و نامنظم، گاه روغنی؛ نیاز به خشک و تمیز بودن
ضایعات شهری و قوطی مسی: مجسمه‌ها، ظروف و رادیاتورها؛ ارزش متوسط، نیازمند تفکیک
راه تشخیص
رنگ نارنجی/قرمز یا طلایی
بدون خاصیت مغناطیسی
انعطاف یا شکنندگی بسته به نوع
وزن متوسط (سبک‌تر از آهن، سنگین‌تر از آلومینیوم)
بدون زنگ‌زدگی شدید
برنج
تعریف ضایعات برنج
برنج آلیاژی از مس و روی است که بسته به درصد روی، خواص مکانیکی و رنگ آن تغییر می‌کند.
تاریخچه ضایعات برنج
آلیاژ برنج از حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد شناخته شده است. از همان دوران باستان، به‌ویژه در امپراتوری روم، قطعات شکسته و فرسوده برنجی دوباره ذوب و استفاده می‌شدند. با انقلاب صنعتی و افزایش تولید، حجم ضایعات برنج بیشتر شد و بازیافت آن شکل منظم‌تری گرفت. امروزه بخش مهمی از تأمین مواد اولیه صنایع را تشکیل می‌دهد.
انواع ضایعات برنج
برنج نرم (سبک)
برنج سنگین
برنج زرد
برنج قرمز
برنج سفید
برنج شیرآلاتی
برنج رادیاتوری
برنج آبگرمکنی
برنج سماوری
برنج ظروفی
برنج ورقی
برنج لوله‌ای
برنج مخلوط (درهم)
برنج خاکی (خاک برنج)
برنج آبکاری شده
براده و تراشه برنج (کارگاهی)
راه تشخیص
رنگ زرد طلایی است؛ اگر خیلی قرمز باشد احتمالاً مس است
آهن‌ربا آن را جذب نمی‌کند
با خراش سطح، اگر داخل قطعه هم زرد باشد، روکش نیست و برنج است
وزن آن از آلومینیوم سنگین‌تر و از مس کمی سبک‌تر است
استیل
تعریف ضایعات استیل
استیل همان Stainless steel است که آلیاژی از آهن به‌همراه عناصری مانند کروم و گاهی نیکل می‌باشد و در برابر زنگ‌زدگی مقاوم است.
تاریخچه ضایعات استیل
فولاد زنگ‌نزن در سال ۱۹۱۳ توسط هری برایرلی در شهر شفیلد کشف شد. با گسترش استفاده از استیل در صنایع ساختمانی، غذایی و پزشکی، ضایعات آن نیز به‌تدریج وارد چرخه بازیافت شد و امروزه بخش قابل‌توجهی از تولید استیل جهان از طریق بازیافت ضایعات انجام می‌شود.
انواع ضایعات استیل
استیل نگیر (ضدزنگ / غیرمغناطیسی)
استیل بگیر (مغناطیسی)
استیل ۳۰۴
استیل ۳۱۶
استیل ۳۱۰
استیل ۴۳۰
استیل صنعتی
استیل غذایی (بهداشتی)
استیل ورقی
استیل لوله‌ای
استیل پروفیل
استیل ضایعاتی (قراضه استیل)
راه تشخیص
آهن‌ربا: سری ۳۰۰ جذب نمی‌شود، سری ۴۰۰ کمی جذب می‌شود
رنگ و درخشندگی: نقره‌ای روشن، با خراش زنگ نمی‌زند
وزن: سنگین‌تر از آلومینیوم، سبک‌تر یا مشابه فولاد معمولی
صدای ضربه: زنگ‌دار و شفاف
سرب
تعریف ضایعات سرب
به هر نوع ماده یا قطعه‌ای گفته می‌شود که از فلز سرب ساخته شده و دیگر در چرخه مصرف اصلی قابل استفاده نیست، اما قابلیت بازیافت و استفاده مجدد دارد.
تاریخچه ضایعات سرب
سرب یکی از قدیمی‌ترین فلزاتی است که بشر از دوران باستان می‌شناسد؛ استفاده از آن به بیش از ۵۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. تمدن‌های باستانی مانند مصر، بین‌النهرین و روم از این فلز در ساخت ابزار، ظروف، زیورآلات و سازه‌ها استفاده می‌کردند. در دوران صنعتی، سرب جایگاه ویژه‌ای در صنایع پیدا کرد و استخراج و فرآوری آن گسترش یافت.
انواع ضایعات سرب
سرب نرم
سرب خشک
سرب باتری (سرب اسقاطی باتری)
سرب خالص
سرب آلیاژی
سرب کابل
سرب ورقی
سرب لوله‌ای
سرب ریخته‌گری
سرب لحیم (قلع‌سرب)
سرب رادیاتوری (قدیمی)
خاک سرب (ضایعات فرآوری سرب)
راه تشخیص
وزن بالا: سرب نسبت به حجم خود بسیار سنگین است
رنگ و ظاهر: معمولاً خاکستری تیره و مات است و به‌راحتی خط می‌افتد
نرمی فلز: با فشار یا خراش، اثر روی آن باقی می‌ماند
تست آهن‌ربا: جذب آهن‌ربا نمی‌شود
صدای برخورد: هنگام ضربه صدای خفه و سنگین دارد
آزمایش تخصصی: برای تشخیص دقیق، از دستگاه‌هایی مانند آنالیزور XRF استفاده می‌شود